Tổng hợp thông tin tổng quát về Nhà ngục Kon Tum
Nhà ngục Kon Tum là một di tích lịch sử cách mạng đặc biệt quan trọng của Tây Nguyên, gắn với phong trào đấu tranh của những người cộng sản trong thời kỳ thực dân Pháp đàn áp phong trào cách mạng 1930–1931. Di tích hiện nằm trên đường Trương Quang Trọng, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi theo đơn vị hành chính hiện nay.
Đáng chú ý, ngày 11/02/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 266/QĐ-TTg, chính thức xếp hạng Nhà ngục Kon Tum là Di tích quốc gia đặc biệt, đợt 19.
Nhà Ngục Kon Tum
-
Nhà ngục Kon Tum được xây dựng khi nào?
Cần phân biệt Lao Trong và Lao Ngoài, bởi lịch sử hình thành của hai khu này có những mốc khác nhau.
- Lao Trong (Prison de Kon Tum) ban đầu là nhà lao cấp tỉnh của chính quyền thực dân Pháp, chủ yếu giam tù thường phạm.
- Các tài liệu chính thống ghi nhận khu Lao Trong được xây dựng trong khoảng 1905–1917.
- Khi phong trào cách mạng 1930–1931 phát triển mạnh, thực dân Pháp đưa một số lượng lớn tù chính trị từ các tỉnh miền Trung lên Kon Tum.
- Do số tù nhân tăng nhanh, Pháp mở rộng hệ thống giam giữ và hình thành Lao Ngoài, còn được gọi là Lao sắt, Lao kẽm, Lao chính trị phạm hoặc Nhà đày Kon Tum.
Theo hồ sơ di sản, Di tích Nhà ngục Kon Tum hiện bao gồm cả Lao Trong và Lao Ngoài.
Di tích Ngục Kon Tum
-
Vì sao thực dân Pháp đưa tù chính trị lên Kon Tum?
Mục đích của chính quyền thực dân không chỉ là giam giữ mà còn nhằm cách ly các chiến sĩ cách mạng khỏi phong trào đấu tranh ở đồng bằng, đồng thời tận dụng điều kiện địa hình, khí hậu khắc nghiệt và lao động cưỡng bức để đàn áp tù nhân.
Trong giai đoạn 1930–1931, gần 300 tù chính trị được đưa lên Kon Tum. Nhiều người bị cưỡng bức lao động tại các công trường mở đường, trong điều kiện thiếu thốn, bệnh tật và bị đối xử hà khắc.
Một trong những công trình mà tù nhân bị bắt tham gia là đường 14, khu vực Đăk Pao – Đăk Pék.
Chỉ trong khoảng 6 tháng lao động, từ cuối năm 1930 đến giữa năm 1931, 150 trong số gần 300 tù chính trị được đưa lên Kon Tum được ghi nhận đã chết theo các tài liệu của cơ quan nhà nước.
-
Chi bộ Đảng đầu tiên ở Kon Tum
Một dấu mốc đặc biệt quan trọng của Nhà ngục Kon Tum là sự hình thành tổ chức cách mạng ngay trong môi trường nhà tù.
Đồng chí Ngô Đức Đệ là một trong những tù chính trị đầu tiên được đưa từ Nghệ An lên Kon Tum. Trong thời gian bị giam giữ, ông đã tìm cách tuyên truyền, giác ngộ và xây dựng cơ sở cách mạng.
Ngày 25/9/1930, Chi bộ Đảng tại Nhà ngục Kon Tum được thành lập, do Ngô Đức Đệ làm Bí thư. Đây được xem là một dấu mốc quan trọng đối với quá trình hình thành tổ chức Đảng ở Kon Tum.
Điều đáng chú ý là nhà tù, vốn được thực dân Pháp sử dụng để đàn áp cách mạng, lại trở thành một môi trường để các chiến sĩ tiếp tục duy trì tổ chức, truyền bá tư tưởng cách mạng và đấu tranh.
-
Cuộc đấu tranh Lưu huyết ngày 12/12/1931
Đây là sự kiện nổi bật nhất gắn với Nhà ngục Kon Tum.
Trước chính sách bắt tù chính trị đi lao động khổ sai, các tù nhân nhiều lần phản đối. Đỉnh điểm diễn ra vào ngày 12/12/1931, khi tù chính trị tổ chức đấu tranh phản đối việc tiếp tục đưa họ đi làm đường.
Quân lính thực dân đã nổ súng đàn áp.
Theo tài liệu của Chính phủ, trong số khoảng 40 người tham gia cuộc đấu tranh, 8 người bị bắn chết và 8 người bị thương. Sau đó, các tù chính trị tiếp tục tổ chức tuyệt thực từ ngày 12 đến 16/12/1931 để phản đối sự đàn áp.
Sự kiện này được gọi là Cuộc đấu tranh Lưu huyết tại Ngục Kon Tum, trở thành một biểu tượng về tinh thần bất khuất của những người tù chính trị.
-
Nhà ngục Kon Tum bị đóng cửa
Sau những cuộc đấu tranh quyết liệt của tù nhân và trước sức ép của dư luận, chế độ giam giữ và lao động khổ sai tại đây từng bước được thay đổi.
Các tài liệu chính thống ghi nhận Nhà ngục Kon Tum được hủy bỏ vào khoảng năm 1934, và đến tháng 12/1935 nhà ngục được lệnh đóng cửa.
-
Những hạng mục đáng chú ý tại di tích hiện nay
Di tích hiện còn nhiều địa điểm và công trình có giá trị tưởng niệm, giáo dục lịch sử.
Gò đất
Đây là dấu tích gắn với việc tù chính trị bị bắt gánh đất đắp mố cầu qua sông Đăk Bla trong mùa mưa năm 1931.
Theo hồ sơ di tích, gò hiện cao khoảng 2 m, đường kính khoảng 30 m.
Tượng đài Bất khuất
Tượng đài nằm phía trước khu vực hai ngôi mộ tập thể, thể hiện hình ảnh những chiến sĩ cách mạng bị xiềng xích nhưng vẫn giữ tư thế kiên cường.
Công trình cao khoảng 6,1 m, là một trong những điểm nhấn quan trọng khi tham quan di tích.
Nhà trưng bày
Nhà trưng bày lưu giữ và giới thiệu các tư liệu, hình ảnh, hiện vật liên quan đến lịch sử Nhà ngục Kon Tum và phong trào đấu tranh của tù chính trị.
Kiến trúc nhà trưng bày cũng có sự gợi liên tưởng đến kiến trúc nhà sàn của người Bahnar, tạo sự kết nối giữa lịch sử cách mạng và không gian văn hóa bản địa Tây Nguyên.
Hai ngôi mộ tập thể
Đây là khu vực tưởng niệm những chiến sĩ đã hy sinh trong quá trình bị giam giữ và lao động khổ sai tại Nhà ngục Kon Tum.
Tour Gia Lai – Ngã Đông Dương – Bờ Y có điểm đến Nhà Ngục Kon Tum, bạn tham khảo hoặc đăng ký tour 0256.654.8888
Tour Gia Lai đi Măng Đen 1 ngày bạn cũng có thể tham quan địa điểm này nhé
